دیپلۆماسیی کولتووری: پردی کورد بۆ جیهان و کلیلی بنیاتنانی هێزی نەرم

1136 جار خوێندراوەتەوە

دیپلۆماسیی کولتووری: پردی کورد بۆ جیهان و کلیلی بنیاتنانی هێزی نەرم

لە جیهانێکی پڕ لە گۆڕانکاری و ئاڵۆزیی سیاسیی هاوچەرخدا، چەمکی هێز و کاریگەری تەنها لە بواری سەربازی و ئابووریدا کورت نابێتەوە. ئەمڕۆ، "هێزی نەرم" (Soft Power)بووەتە یەکێک لە گرنگترین کۆڵەکەکانی پەیوەندییە نێودەوڵەتییەکان و ئامرازێکی ستراتیژی بۆ بنیاتنانی پێگەی نەتەوەکان لەسەر شانۆی جیهان. هێزی نەرم بریتییە لە توانای دەوڵەت یان نەتەوەیەک بۆ ڕاکێشانی سەرنج و ڕەزامەندیی ئەوانی تر لە ڕێگەی بەها کولتوورییەکان، سیاسەتە مرۆییەکان، و ئایدۆلۆژیا سەرنجڕاکێشەکانەوە، نەک لە ڕێگەی زەبر و فشارەوە. لەم چوارچێوەیەدا، دیپلۆماسیی کولتووری وەک بزوێنەری سەرەکیی هێزی نەرم دەردەکەوێت؛ ئەو هونەرەیە کە لە ڕێگەی کولتوور، هونەر، زمان، کەلەپوور، و بەها مرۆییەکانەوە، پردی پەیوەندی لەگەڵ گەلان و نەتەوەکانی تردا دروست دەکات.

بۆ نەتەوەیەکی دێرینی وەک کورد، کە خاوەنی مێژوو و کولتوورێکی دەوڵەمەندە بەڵام تا ئێستاش بێ دەوڵەتە و لەنێوان چوار وڵاتدا دابەش بووە، دیپلۆماسیی کولتووری تەنها بژاردەیەکی لاوەکی نییە، بەڵکو پێداویستییەکی ستراتیژی و چارەنووسسازە. لە کاتێکدا کە دەروازەکانی دیپلۆماسیی فەرمی (کە تایبەتە بە دەوڵەتان) بە ڕووی کورددا تا ڕادەیەکی زۆر داخراون، دیپلۆماسیی کولتووری دەتوانێت ببێتە ئەو دەروازە فراوانەی کە دەنگ و ڕەنگی ڕاستەقینەی کورد بە گوێی جیهاندا بگەیەنێت و هاوسۆزی و پشتیوانیی نێودەوڵەتی بۆ دۆزە ڕەواکەی مسۆگەر بکات.

بۆچی دیپلۆماسیی کولتووری بۆ کورد گرنگییەکی ژیانی هەیە؟

١.تێپەڕاندنی بەربەستی "بێ دەوڵەتی":
دیپلۆماسیی تەقلیدی پشت بە دامەزراوە فەرمییەکانی وەک باڵیۆزخانە، کونسوڵخانە، و دانپێدانانی نێودەوڵەتی دەبەستێت. کورد، وەک گەورەترین نەتەوەی بێ دەوڵەتی جیهان، لەم ئامرازانە بێبەشە. لێرەوە، "پارا-دیپلۆماسی" یان دیپلۆماسیی ھاوتەریب، کە دیپلۆماسیی کولتووری بەشێکی سەرەکییەتی، دێتە کایەوە. ئەم جۆرە دیپلۆماسییە پشت بە پەیوەندیی ڕاستەوخۆ لەگەڵ کۆمەڵگە مەدەنییەکان، دامەزراوە ئەکادیمییەکان، ڕێکخراوە کولتوورییەکان، و ڕای گشتیی جیهانیدا دەبەستێت. کاتێک هونەرمەندێکی کورد لە فێستیڤاڵێکی جیهانیدا بەشدار دەبێت، کاتێک ڕۆمانێکی کوردی وەردەگێڕدرێتە سەر زمانە زیندووەکانی جیهان، یان کاتێک فیلمسازێکی کورد خەڵاتێکی نێودەوڵەتی بەدەست دەهێنێت، ئەوا بە کردار باڵیۆزێکی کولتووریی کاریگەر ئەرکی خۆی جێبەجێ دەکات و ئەو بۆشاییە پڕ دەکاتەوە کە نەبوونی دەوڵەت دروستی کردووە.

٢.داڕشتنی گێڕانەوەیەکی نەتەوەیی یەکگرتوو:
یەکێک لە گەورەترین ئاستەنگەکانی بەردەم کورد، پارچەبوونی جوگرافی و سیاسییە. ئەم دابەشبوونە بووەتە هۆی ئەوەی کە گێڕانەوەی کورد بۆ جیهان یەکگرتوو و ڕوون نەبێت. زۆرجار وێنەی کورد لە میدیای جیهانیدا تەنها لە چوارچێوەی "قوربانیی شەڕ" یان "جەنگاوەر"دا کورت دەکرێتەوە. دیپلۆماسیی کولتووری دەرفەتێکە بۆ داڕشتنی "براندێکی نەتەوەیی کوردی" کە ئەم وێنە سنووردارە تێدەپەڕێنێت. لە ڕێگەی تیشک خستنە سەر بەها و توخمە کولتوورییە هاوبەشەکانی وەک جەژنی نەورۆز، مۆسیقای ڕەسەن، هەڵپەڕکێی کوردی، مێژووی دێرین، و بەهاکانی وەک میوانداری و خۆڕاگری، دەتوانین ناسنامەیەکی یەکگرتوو و ئەرێنی پێشکەش بە جیهان بکەین. ئەم براندە نەتەوەییە نەک تەنها یەکڕیزیی ناوخۆیی بەهێز دەکات، بەڵکو وێنەیەکی شارستانی و قووڵ لەسەر کورد لە زەینی خەڵکی جیهاندا دروست دکات.

٣.بنیاتنانی هێزی نەرم و بەدەستهێنانی پشتیوانیی نێودەوڵەتی:
مێژوو سەلماندوویەتی کە هاوسۆزیی مرۆیی و پشتیوانیی ڕای گشتیی جیهانی دەتوانێت کاریگەریی گەورەی لەسەر بڕیارە سیاسییەکان هەبێت. کولتووری کوردی خەزێنەیەکی دەوڵەمەندە کە دەتوانێت ببێتە سەرچاوەی ئەم هێزە نەرمە. چیرۆکی خۆڕاگریی ژنانی کورد، فەلسەفەی مرۆڤدۆستانەی ناو ئەدەبیاتی کلاسیکی کوردی (وەک ئەحمەدی خانی و مەلای جزیری)، و ئاوازە پڕ لە سۆزەکانی مۆسیقای کوردی، هەموویان دەتوانن ببنە ئامرازێک بۆ کاریگەریکردن لەسەر ویژدانی جیهان. کاتێک کۆمەڵگەیەکی ڕۆژئاوایی لە ڕێگەی فیلمێکەوە ئاشنای کارەساتی هەڵەبجە دەبێت، یان لە ڕێگەی پێشانگایەکی هونەرییەوە جوانیی سروشتی کوردستان دەبینێت، پەیوەندییەکی مرۆیی دروست دەبێت کە لە هەزاران وتاری سیاسی کاریگەرترە. ئەم هاوسۆزییە لە کاتی پێویستدا دەتوانێت بگۆڕدرێت بۆ فشاری سیاسی لەسەر حکومەتەکان بۆ پشتیوانیکردنی دۆزی کورد.

٤.کاراکردنی ڕەوەندی کوردی وەک باڵیۆزی کولتووری:
ڕەوەندی کوردی لە ئەوروپا، ئەمریکا، و وڵاتانی تر سەرمایەیەکی نەتەوەیی گەورەیە کە دەبێت بە شێوەیەکی ستراتیژی سوودی لێ وەربگیرێت. دیپلۆماسیی کولتووری باشترین چوارچێوەیە بۆ ڕێکخستن و ئاراستەکردنی وزەی ئەم ڕەوەندە. دەتوانرێت لە ڕێگەی دامەزراندنی ناوەندی کولتووریی کوردی، ڕێکخستنی فێستیڤاڵی ساڵانەی فیلم و مۆسیقا، کردنەوەی پۆلی فێربوونی زمان و ئەدەبیاتی کوردی، و بەشداریکردن لە بۆنە کولتوورییەکانی وڵاتانی نیشتەجێبوون، ڕەوەندی کوردی بکرێتە پردێکی زیندوو لەنێوان کوردستان و جیهاندا. هەر تاکێکی کورد لە دەرەوەی وڵات دەتوانێت بە ناساندنی کولتوورەکەی بە هاوڕێ و هاوکارە بیانییەکانی، ڕۆڵی باڵیۆزێکی کولتووری بگێڕێت.

کۆڵەکە سەرەکییەکانی دیپلۆماسیی کولتووریی کوردی

بۆ ئەوەی دیپلۆماسیی کولتووریی کوردی کاریگەر و بەردەوام بێت، پێویستە لەسەر چەند کۆڵەکەیەکی سەرەکی بنیات بنرێت:

زمان و ئەدەبیات:زمانی کوردی (بە هەموو زاراوەکانییەوە) کلیلی پاراستنی ناسنامەی نەتەوەییە. پێویستە پڕۆژەیەکی نیشتمانیی گەورە هەبێت بۆ وەرگێڕانی شاکارەکانی ئەدەبیاتی کوردی (کلاسیک و هاوچەرخ) بۆ سەر زمانە زیندووەکانی جیهان. دەبێت پشتیوانیی دامەزراندنی "کورسیی خوێندنی کوردی" لە زانکۆ بەناوبانگەکانی جیهاندا بکرێت بۆ ئەوەی توێژەران و خوێندکارانی بیانی ئاشنای زمان و ئەدەبیاتی کوردی بن.

هونەر (مۆسیقا، سینەما، شێوەکاری):هونەر زمانێکی جیهانییە کە سنوورەکان دەبڕێت. پێویستە سندوقێکی نیشتمانی بۆ پشتیوانیکردنی بەرهەمە هونەرییە کوردییەکان دابمەزرێت، بەتایبەتی لە بواری سینەمادا، چونکە فیلم خێراترین و کاریگەرترین ئامرازە بۆ گێڕانەوەی چیرۆک. دەبێت ئاسانکاری بۆ هونەرمەندان بکرێت تا لە فێستیڤاڵ و پێشانگا نێودەوڵەتییەکاندا بەشدار بن و نوێنەرایەتیی کولتووری کوردی بکەن.

مێژوو و کەلەپوور:کوردستان خاوەنی هەزاران شوێنەواری دێرین و کەلەپوورێکی دەوڵەمەندی ماددی و مەعنەوییە. شوێنێکی وەک قەڵای هەولێر، کە لە لیستی کەلەپووری جیهانیی یونسکۆدایە، دەتوانێت ببێتە ناوەندێکی گەشتیاریی کولتووری و دەروازەیەک بۆ ناساندنی مێژووی کوردستان بە جیهان. پێویستە کار لەسەر بەدیجیتاڵکردنی ئەرشیفی نەتەوەیی و دروستکردنی مۆزەخانەی گریمانەیی(Virtual Museum)بکرێت تا مێژووی کورد بۆ هەموو جیهان بەردەست بێت.

پەیوەندیی ئەکادیمی و ڕۆشنبیری:بنیاتنانی تۆڕێکی بەهێز لەگەڵ ناوەندە ئەکادیمی و توێژینەوەییەکانی جیهان زۆر گرنگە. دەبێت هانی توێژەرانی بیانی بدرێت کە لێکۆڵینەوە لەسەر مێژوو، کولتوور، و کۆمەڵگەی کوردی بکەن. ڕێکخستنی کۆنفرانسی زانستیی نێودەوڵەتی لە کوردستان و ئاڵوگۆڕی خوێندکار و مامۆستا لەگەڵ زانکۆکانی جیهاندا، تێگەیشتنێکی قووڵ و بابەتییانە لەسەر دۆزی کورد دروست دەکات.

هەنگاوی کرداری و پێشنیار

بۆ جێبەجێکردنی ئەم دیدگایە، پێویستە کار لەسەر چەند هەنگاوێکی کرداری بکرێت:

١- دامەزراندنی "ئەنجومەنی باڵای دیپلۆماسیی کولتووریی کوردستان":پێویستە دامەزراوەیەکی نیمچە-سەربەخۆ (بە هاوبەشیی کەرتی گشتی و تایبەت) دابمەزرێت کە ئەرکی داڕشتنی ستراتیژی نەتەوەیی و هەماهەنگیی هەموو چالاکییە کولتوورییەکان لە ناوخۆ و دەرەوەی وڵات بگرێتە ئەستۆ. ئەم ئەنجومەنە دەتوانێت هاوشێوەی دامەزراوەکانی وەک "ئەنجومەنی بەریتانی" (British Council)یان "پەیمانگای گۆتە" (Goethe-Institut)کار بکات.

٢- تەرخانکردنی بودجەیەکی تایبەت:دیپلۆماسیی کولتووری وەبەرهێنانێکی درێژخایەنە و پێویستی بە بودجەیەکی شایستە هەیە. دەبێت حکومەتی هەرێمی کوردستان و سەرمایەدارە نیشتمانپەروەرەکان ئەم بوارە وەک بوارێکی ستراتیژی ببینن و پشتیوانیی دارایی بکەن.

٣- پەرەپێدانی دیپلۆماسیی دیجیتاڵی:لە سەردەمی سۆشیال میدیادا، دەتوانرێت بە کەمترین تێچوو پەیامی کولتووریی کوردی بە ملیۆنان کەس لە سەرتاسەری جیهاندا بگەیەنرێت. پێویستە پلاتفۆرمی دیجیتاڵیی بەهێز و فرەزمان دابمەزرێت کە بە شێوەیەکی پرۆفیشناڵ ناوەڕۆکی کولتووریی کوردی (ڤیدیۆ، پۆدکاست، وتار) بڵاو بکاتەوە.

کۆبەند

لە کۆتاییدا، دەبێتبزانین کە لە سەدەی بیست و یەکدا، جەنگی ڕاستەقینە، جەنگی گێڕانەوەکانە. ئەو نەتەوەیەی بتوانێت چیرۆکی خۆی بە جوانترین شێوە بۆ جیهان بگێڕێتەوە، ئەو نەتەوەیە براوەیە. کورد خاوەنی یەکێک لە دەوڵەمەندترین و تراژیکترین چیرۆکەکانی مێژووی مرۆڤایەتییە. کاتی ئەوە هاتووە کە چیتر ڕێگە نەدەین ئەوانی تر چیرۆکی ئێمە بگێڕنەوە.

دیپلۆماسیی کولتووری ئەو کلیلەزێڕینەیە کە دەتوانێت دەرگای دڵی گەلان و مێشکی بڕیاربەدەستانی جیهانمان بەڕوودا بکاتەوە. ئەمە ڕێگایەکە بۆ ئەوەی لە نەتەوەیەکی پەراوێزخراوەوە ببینە ئەکتەرێکی چالاک و کاریگەر لەسەر شانۆی جیهان. نەبوونی دەوڵەت نابێت ببێتە هۆی نەبوونی دەنگ. بەپێچەوانەوە، دەبێت کولتوورە دەوڵەمەندەکەمان بکەینە دەوڵەتی مەعنەوی و باڵیۆزی گەڕۆکی خۆمان، تا ئەو ڕۆژەی کە ئاڵای دەوڵەتی سەربەخۆی کوردستانیش لە ڕیزی ئاڵای گەلانی ئازادی جیهاندا دەشەکێتەوە. ئەمە ئەرکێکی نیشتمانییە کە دەکەوێتە سەر شانی هەموو تاکێکی کورد، لە هونەرمەند و نووسەرەوە تا سیاسەتمەدار و هاووڵاتیی ئاسایی.