کێ چەکەکان کۆنترۆڵ دەکات؟
AM:10:32:27/08/2026
168 جار خوێندراوەتەوە
ئاوات جەمال ساڵح
+
-
پرۆسەی چەککردن و یەکخستنی گرووپە چەکدارەکانی عێراق لەگەڵ دەسەڵاتی دەوڵەت یەکێکە لە ئاڵۆزترین بابەتە سیاسی و ئەمنییەکانی عێراقی ئەمڕۆ.
هەندێک گرووپ لەوانە "سەرایا السلام" و "عەسائب ئەهل الحق" ئامادەیی خۆیان بۆ یەکخستن لەناو دامەزراوەکانی دەوڵەت دەربڕیوە، بەڵام گرووپەکانی وەک "کتائب حیزبوڵڵا" و "حەرەکەتی حیزبوڵڵا النوجەباء" هێشتا بەرامبەر بە دەستبەرداربوون لە چەکەکانیان ڕازی نین.
مەترسیی سەرەکی ئەوەیە کە چەککردن بە شێوەی خێرا و بێ پلانی ڕوون و پێشوەختە، ببێتە هۆی ململانێی ناوخۆیی، چونکە حەشدی شەعبی تەنیا دامەزراوەیەکی ئەمنی نییە و بەس؛ بەشێک لە گرووپەکانی نفووزی سیاسی و ئابووریی بەرفراوانیان لەناو دەوڵەتدا دروست کردووە.
بۆیە گۆڕینی پێکهاتە و دەسەڵاتی حەشد بەبێ ڕێککەوتنی سیاسی دەتوانێت هاوسەنگیی هێزەکان تێک بدات و کێشەی نوێ بۆ عێراق دروست بکات.
لە هەمان کاتدا، کاریگەریی ئێران گرنگە، هەندێک لە گرووپەکانی حەشد پەیوەندیی نزیکیان بە تارانەوە هەیە و بەشێک لە هێز و توانایان لە چوارچێوەی ستراتیژی ناوچەیی ئێراندا بەکاردەهێنن، ئەمە وای کردووە هەر هەنگاوێک بۆ سنووردارکردنی چەکەکان لەگەڵ بەرژەوەندییەکانی ئێران تێکەڵ بێت و عێراق بکەوێتە ناو ململانێی نێوان تاران و واشنتن.
ئەگەر پرۆسەی چەککردن بە گفتوگۆی یاسایی و هەنگاوی هێواش و ڕێککەوتنی سیاسی نەبێت، ئەگەری زیادبوونی ئاڵۆزیی سیاسی و ئەمنی هەیە، بەڵام ئەگەر بە شێوەیەکی هاوسەنگ ئەنجام بدرێت، دەتوانێت دەسەڵاتی دەوڵەت بەهێز بکات و کۆنترۆڵی چەک و بڕیاردانی ئەمنی بگەڕێنێتەوە بۆ دامەزراوە فەرمییەکانی عێراق.
ڕای گرووپەکان چۆنە؟
لە دۆخی ئێستای 2026ی عێراق ئەو گرووپانەی زۆرتر بە «فەسائیلی نزیک لە ئێران» و دژ بە پرۆسەی کۆنتڕۆڵکردنی چەک ناسراون ئەمانەن:
کتائب حیزبوڵڵا؛ بەهێزترین یەکێک لە گرووپە نزیکەکانی ئێران بەپێی راپۆرتی Reuters ژمارەی ئەندامانی بە نزیکەی 10.000 کەس هەڵسەنگاندووە.
حەرەکەتی حیزبوڵڵا النوجەباء؛ لە گرووپە توندڕەوەکانی نزیک ئێرانە و لە 2026دا بە ئاشکرا دژی چەککردنەوەی خۆی وەستاوە.
کتائب سید الشهداء؛ گرووپێکی ترە کە لەگەڵ کتائب حیزبوڵڵا و النوجەباء لە ڕیزی ئەو گرووپانەیە کە ڕازی نەبوون بە پرۆسەی چەککردن.
عەسائب ئەهل الحق؛ بەڵام دۆخی ئەم گرووپە جیاوازە سەرکردەکەی قەیس خەزعەلی لە 2026دا نیشانەی ئامادەیی بۆ یەکخستن لەناو دەوڵەت داوە.
کتائب ئیمام عەلی؛ ئەویش لە 2026دا هەنگاوی بەرەو دەرچوون لە حەشد و دانانی چەکەکانی بۆ دەوڵەت ڕاگەیاندووە.
سەرایا السلام؛ گرووپی موقتەدا سەدرە بە پێچەوانەی گرووپە توندڕەوەکان هەنگاوی بەرەو یەکخستن و گواستنەوەی بەشێک لە چەکەکانی بۆ دەوڵەت هەڵگرتووە.
ژمارەیان چەندە؟
ئەگەر مەبەست هەموو گرووپەکانی ناو حەشدی شەعبی بێت ژمارەکە زۆر لە سێ و چوار گرووپ زیاترە، بەپێی ڕاپۆرتی حکومەتی بەریتانیا، حەشدی شەعبی زیاتر لە 60 فەسائیل و گرووپی چەکدار لەخۆ دەگرێت، هەندێک سەرچاوە ژمارەکە بە 60 بۆ 70 گرووپ دادەنێن. ژمارەی ئەندامانیش بەپێی سەرچاوە و شێوازی ژماردن جیاوازە، لە نزیکەی 140.000 تا 238.000 کەس باس کراوە.
بەڵام ئەمە ناوی "گرووپی دەرەوەی دەوڵەت" نییە، چونکە حەشد بە فەرمی دامەزراوەیەکی دەوڵەتییە. کێشەکە ئەوەیە کە هەندێک لە یەکەکانی لە کرداردا زیاتر گوێڕایەڵی سەرکردایەتیی خۆیان یان پەیوەندییەکانیان بە ئێرانن تا فەرمانی حکومەتی ناوەندی عێراق.