ڕۆڵی لایەنە گەندەڵەکان لە فرۆشتنی نەوتدا
PM:01:05:25/03/2023
2512 جار خوێندراوەتەوە
دلێر دەروێش
+
-
ڕۆڵی لایەنە گەندەڵەکان
لە فرۆشتنی نەوتدا، بەو پێیەی ئەم بابەتە پەیوەستە بە هەلومەرجی سیاسی و ئابووری و
ڕووداوەکانی هەر وڵاتێکەوە.
بەڵام ڕەنگە گەندەڵی
و گەندەڵکارانی ناو حکومەت و لایەنە سیاسییەکان ئاستێکی نزمی شەفافییەت و حوکمڕانی
باشی لێبکەوێتەوە و بەمجۆرە دەتوانێت کاریگەری لەسەر فرۆشتنی نەوت و مامەڵەی هەناردەکردنی
نەوت هەبێت و ڕەنگە دەستکاری نرخەکان بکرێت و پارە بەشێوەیەکی نادادپەروەرانە و گەندەڵانە
دابەش بکرێت.
جگە لەوەش ڕەنگە
هەندێک لایەنی گەندەڵ هەوڵی کۆنترۆڵکردنی هەناردەی نەوت بدەن و سەروەت و سامان بە
شێوەیەک دابەش بکەن کە لەگەڵ بەرژەوەندی کەسی خۆیان بگونجێت لەسەر حیسابی بەرژەوەندی
گەل و دەوڵەت.
بۆیە پێویستە
دەوڵەتان و حکومەتەکان سیاسەتی توندی دژە گەندەڵی جێبەجێ بکەن و کاریگەری لایەنە گەندەڵەکان
لە حکومەت و ئابووریدا کەم بکەنەوە و شەفافیەت و لێپرسینەوە لە هەموو قۆناغەکانی
پرۆسەی فرۆشتن و هەناردەکردنی نەوت بەرز بکەنەوە.
سەبارەت بە
زانیارییەکانی ئەم دواییەی کۆمپانیا نەوتییەکانی کەرکوک، و گرژییە ئەمنییەکانی
ناوچەکە، ئەستەمە دەست بە زانیارییەکان بگات بەشێوەیەکی پێویست، بەڵام کێڵگەی نەوتی
کەرکوک بە یەکێک لە کێڵگە نەوتییە گرنگەکانی عێراق دادەنرێت و لەلایەن کۆمپانیا نێودەوڵەتییە
نەوتییەکانی وەک کۆمپانیای نیشتمانی نەوتی عێراق و کۆمپانیای جینکۆ بەڕێوەدەبرێت. کۆمپانیاکانی دیکەی وەک شیفرۆن، ئێکسۆن مۆبیل،
تۆتال و بی پی، کار لەسەر گەڕان و پەرەپێدانی کێڵگە نەوتییەکانی عێراق بە گشتی دەکەن. ئەوەش زانراوە کە پیشەسازی نەوت بڕبڕەی پشتی ئابووری
عێراقە و سەرچاوەیەکی گرنگی داهاتی نیشتمانی پێکدەهێنێت.
گرنگترین کێڵگە
نەوتییە گرنگەکان. لەنێو کێڵگە نەوتییە گەورەکانی
کەرکوک بریتین لە:
یەک- کێڵگەی کەرکوک: دەکەوێتە نزیکەی ١٥ کیلۆمەتر لە
باشووری ڕۆژهەڵاتی شاری کەرکوک، و یەدەگی زۆری نەوتی تێدایە ،کە دەگاتە ١٠ ملیار بەرمیل
نەوتی خاو و ٧٥٠ ملیار پێ سێجا غازی سروشتی.
دوو- کێڵگەی جەمبور:
باکووری ڕۆژهەڵاتی شاری کەرکوک، و یەدەگی تا سێ ملیار بەرمیل نەوتی خاو و شەش ترلیۆن پێی سێجا
غازی سروشتی تێدایە.
سێ- کێڵگەی بای حەسەن:
دەکەوێتە باشووری ڕۆژئاوای شاری کەرکوک، و یەدەگی تا ٢.٥ ملیار بەرمیل نەوتی خاو و پێنج ترلیۆن پێی سێجا
غازی سروشتی تێدایە.
چوار- کێڵگەی باباگوڕگوڕ: دەکەوێتە باکووری ڕۆژئاوای شاری
کەرکوک، و یەدەگی ٣٥٠ ملیۆن بەرمیل نەوتی خاو و 2.5 ترلیۆن پێی سێجا غازی سروشتی تێدایە.
ئەم کێڵگە نەوتییە گەورانەی کەرکوک زۆر گرنگن ،بۆ ئابووری
عێراق و ئابوری جیهانیی و چەندین کۆمپانیای گەورەی نەوت هەندێک لەو کێڵگانەدا کاردەکەن،
وەک کۆمپانیای نەوتی باکوور..
لە کۆتاییدا دەڵێم نەوت نوێنەرایەتی سەرچاوەیەکی گرنگی
داهاتی نیشتیمانی دەکات و ڕەنگە ئەم داهاتە کاریگەرییەکی زۆری لەسەر بێت بەهۆی تاڵانکردنی
نەوتەوە. ئەمەش ڕەنگە ببێتە هۆی دابەزینی گەشەی ئابووری وڵات و زیادبوونی قەرزی دەرەکی.
و تێکچوونی ئاسایش و سەقامگیری وڵات، کە ناکۆکی لەسەر سەرچاوەکان دەتوانێت ببێتە هۆی
پەرەسەندنی ململانێکان و توندوتیژی.
و کاریگەری لەسەر دیموکراسی و مافەکانی مرۆڤ لە وڵاتدا هەیە،
بۆیە دەکرێ بڵێین تاڵانکردنی نەوت ڕۆڵێکی کاریگەری هەیە
لە دیاریکردنی ئایندەی وڵاتی پەیوەندیدار و لە دیاریکردنی چارەنووسی گەلەکەی و
ئاستی ژیان و ژیانی کۆمەڵایەتییان.
ئەمە حاڵەتی لایەنە گەندەڵەکانی عێراق و هەرێمی کوردستانە.