لەم دووڕیانە سەختەی خانەقین دا

340 جار خوێندراوەتەوە

خانەقین خەمبارترین شاری کوردستانە. بە درێژایی مێژوو، خراپترین چەوساندنەوەی نەتەوایەتی لەسەر بووە، لە دوای دامەزراندنی حکومەتی عیراقیشەوە ١٩٢١ ، هەتا روخانی بەعس، بە قۆناغ تەعریبیان سەپاندۆتە سەری. هەتا گەیاندیانە راگواستن و تەبعیس و تەعریبی سیستەماتیکی.

لە دوای روخاندنی سەدامەوە، بۆ یەکەمین جار لە مێژوودا، دۆخ هەڵکەوت. بە رێزەوە (٥٤) هەزار تەعریب بە رێکران، بەبێ ئەوەی ئازاری کەس درابێ و دەستیش بۆ مریشکی کەسیش برابێت. تەنانەت تاوانبارەکانیشمان سزا نەدان. بە یەک چاو سەیری خانەقین، گوڵالە، سەعدیە و قەرەتەپە کراوە. لە ناو قەرەتەپەدا زیاتر لە (٢٥٠) هاوڵاتی عەرەب و تورکمان لەسەر موچەی هەرێم دامەزراوون. یەک خوێندنگای عەرەبیش دانەخراون، ٣ کۆلێژ دروست کران، بەبێ جیاوازی کورد و عەرەب و تورکمان خوێندکار وەرگیراون، باشترین پەیوەندی ئیداری لە نێوان خانەقین و بەعقوبەدا پارێزراوە و پەرەی پێدراوە. تەنانەت هەموو جارێک بەڕێکەوتن پارێزگاری دیالە کاندید کراوە.

خەڵکی عیراقی بەشەرەف!

کوردستانیانی ئازیز!

(٢٣) ساڵە رژێمی فاشستی عیراق روخێندراوە. (١٩) ساڵیشە دەستوری هەمیشەیی عیراق پەسەندی گەلە. مادەی ١٤٠ دەستوریە و قابیلی هەموارکردنیش نیە، دوای (١٩) ساڵ لەم دەستورە، وا چاواڕواندەکرا، بڕگەکانی مادەی (١٤٠) بە چوار ساڵ جێبەجێ بکرێ. تا ئێستاش نەک جیبەجێ نەکراوە، باڵکو مەترسیێکی گەورەی قوڵبونەوەی کێشەی نەتەوایەتی و عەرەبی هاوردەی نوێ، بەڕێگای جۆراو جۆر، لە دێهات و شارەکاندا، هەیە.

بیرمە بەڕێز دیموستورا نێردەی نەتەوە یەکگرتوەکان هاتە لام و فەرمووی:

هیچ گومانێکی تیا نەماوە کە زۆربەی رەهای دانیشتوانی خانقین کوردن و لە دوو هەڵبژاردبدا عەرەب رێژەیان زۆر کەم بووە، بۆیە هەوڵ دەدەم یەکەمین شار، خانەقین مادەی (١٤٠)ی تیا جێبەجێ بکرێ و بخرێتە سەر کوردستان.

بەداخەوە، ئەو ئامانجە نەهێنرایە دی. هەتا دێتیش، کورکوک و خانقین و دوروبەریان، دۆخێکی مەترسیدار رویان تێدەکات، دۆخەکە وا بەردەوام بێ، گومانم نی یە رووداوی چاوەڕوانەکراویشی لێدەکەوێتەوە.

بەڕێز سەرۆکی پەرلەمان و پەرلەمانتارە بەڕێزەکان!

لە پێش ڕووخاندنی سەدام، شۆڕشی کوردستان لە ساڵی ١٩٧٦ وە بەرپاکرابوو. دوای جەنگی عێراق – ئێران، شیعە فراوانتر کەوتنە بەر شاڵاوی فاشیانەی عێراق. پێشمەرگە درێغییان نەکرد لە پشتیوانی کردنیان و زۆربەی سەرکردەکانیان لە ڕێگەی پێشمەرگەوە گەیشتنە تاران-دیمەشق-هەندەران. بەردەوامیش پەیوەندی سیاسیمان باشتر کردووە. لەسەر حکومڕانی عێراق رێک کەوتوین، پێکەوە دەستورمان نووسیوە و لە ڕاپرسیدا کراوەتە گەلپەسەند، (١٩) ساڵیشە دەستووری هەمیشەیی، چەتری کۆکردنەوەمانە. هیچ خاڵێک و بڕگەیەک لە دەستورەکەدا نی یە، هەرێمی کوردستان پابەندی نەبووبێ. بەڵام چەندین بڕگەی دەستور پەیوەندیدار بە کوردستان و ناوچە کێشە لەسەرەکان، فەرامۆش کراون. بە داخەوە پەرلەمان وەکو باڵاترین دەسەڵاتی یاسارێژی، تا ئێستا ئەم کێشەیەی چارەسەر نەکردووە.

جەنابی سەرۆکی حکومەت و کابینە بەڕێزەکەی!

خۆتان باش دەزانن کە داعش لە چەندین پارێزگای عێراقدا سەرکەوت، هەرێم و پێشمەرگە چۆن ستراتیژی عەسکەری هاوبەشی لەگەڵتاندا دانا و پێکەوە داعشمان تێکشکاند. ئێستاش کە ناوچەکە دووچاری جەنگ کراوە، سیاسەتی هاوسەنگی هەیە و بچوکترین زیانی نەگەیاندۆتە شیعە و سونە و پێکهاتەکانی تریش، گەرچی مەخابن، ناو بەناو، کوردستانیش موشەک باران دەکرێ.

ئێستاش لە عێراقدا هەڵمەتی دژایەتی گەندەڵی ڕاگەیەندراوە، کوردستان هاوکارتانە و ئەوانەی لە سزا هەڵدێن، دەگیرێن و تەسلیمتان دەکرێن.

لەم بارودۆخەدا کە بەهۆی جەنگی نەخوازراوی ئەمریکا و ئێرانەوە، رۆژهەڵاتی ناوەڕاست و عێراق کەوتونەتە ناو دۆخێکی مەترسیدارەوە. کورد و پێشمەرگە و ئاسایشی هەرێم، وەکو بەشێکی عێراقی فیدڕاڵ، درێغی ناکات بۆ ئەوەی وڵاتەکە، بەکەمترین زیان لەم بارودۆخە دەربازی بێ. کەچی زۆر بەداخەوە، ناو بەناو لە دەوروبەری کەرکوک و لەسەر ئەرزی حەڵاڵی جوتیارانمان، کێشە دروست دەکرێت و رووداوی خراپیش روو بە روویان دەکرێتەوە.

بەڕێزینە!

لە جەنابتان دەپرسین: هەرێم و کورد، چ گوناهێکیان هەیە و چ کەمتەرخەمیەکیان نواندووە، هەتا ئێوە نیگەران بن؟ چ لایەک بەرپرسی جێبەجێ نەکردنی مادەی (١٤٠)ە ؟ بۆچی کێشەی نەوت و گاز یاسایان بۆ پەسەند ناکرێ و ئەنجەمەنی فیدڕاڵی پێک ناهێنرێ؟ سەرباری پشوو درێژی کوردستان و هێزە سیاسیەکانی، سەرباری ئەوەی (١٩) ساڵە مادەی (١٤٠) جێبەجێ ناکرێ؛ لەم بارودۆخەشدا کە پێویستە هاوپشتی یەکدی بین، عێراق و کوردستان، بەکەمترین زیان لە جەنگەکە رزگاریان بێ، کەچی لەسەر ئەوەی کەناڵی – رووداو- بەرنامەیەکی لەناو شاری خانەقین دا ئەنجامداوە و خەڵکە بەشەرەفەکەی خانەقین، دڵسۆزی و خۆشەویستیان بۆ شارەکەیان دەربڕیووە و هێزە کوردستانییەکانی شارەکە بڕیاری مانگرتنێکی ئاشتییانەیان داوە، کە مافێکی دەستەبەرکراوی دەستوریە، کەچی بڕیای گرتنی بەرپرسەکان و چالاکوانە سەربەرزەکانی خانەقین دەرکراوە.

بەڕێزینە!

باوەڕ ناکەین بیرتان چوبێتەوە کە لە جەلەولا،سەعدیە،قەرەتەپە، سلێمان بەگ و یەنگجە، داقوق و تازەخورماتو، هەروەکو کەرکوک و مەخمور و شەنگال، خوێنی پێشمەرگە و حەشدی شەعبی پێکەوە ڕژاوە. لەباتی ئەوەی داخوازی ئەم شار و شارۆچکانە جێبەجێ بکرێت، کەچی بڕیاری گرتنی خەڵکی خانەقین دەردەکرێت. ئەم بڕیارە، لەم کاتەدا، سەراپای دەبێ لە دادگایی تێهەڵچونەوەی دیالە-بەغداد پێیدا بچنەوە. چونکە کاتی دەرکردنی بڕیارەکە، دەیان پرسیار دەوروژێنن.

عەرەب دەڵێ: ڕەنگە زیانێک قازانج بگەیەنێ. منیش دەڵێم:

هەق وایە، حکومەتی عێراق، لەسەروی هەموویانەوە دەوڵەتمەداری بەڕێز و بەڕیز وەزیری ناوخۆ و جەنابی فایەق زەیدان، بە زووترین کات، بڕیاری پێویست بۆ چارەسەری کێشەکە بدەن و ئەم برینە زوو چارەسەر بکەن. با تەشەنە نەسەنێ و، ویژدانی گەلەکەمان زیاتر برندار نەکات.

هاوشارە ئازیزەکانم!

مافی خۆتانە، بەرگری لە شآرەکانتان بکەن. وەکو هەمیشە، دڵسۆزی خۆتان بنوێنن. بەڵام دڵنیاشم، لە چوارچێوەی یاسا ئەرکی مێژووی خۆتان ڕادەپەڕێنن. بۆیە دەڵێم ئەرکی مێژوو، چونکە بەم رووداوە ئیتر خانەقین، وەکو مانگرتنە گشتییەکەی ١٩٧٢، رووبەڕووی قۆناغێکی نوێی چارەنووس ساز دەکاتەوە.