تراژیدیای کۆنی هەڵەبجە و قەڵادزێ

5040 جار خوێندراوەتەوە

ئەمرۆ یادی كارەساتێكی تری هەڵەبجە و قەڵادزێ ئەكەینەوە، كە مێژووەكەی ئەگەرێتەوە بۆ ٤٩ ساڵ لەمەوبەر و بۆیەكەمجار ئەو دوو شارە زیندوە بەر رقی شۆڤێنیزم و چەكی ناپاڵمی رژێمی ئەوكاتی شۆڤێنیەكان كەوت و دەیان قوربانی و شەهیدی لێكەوتەوە و بە یەكەم ئاوارەبوونی سیاسیش دادەنرێت لە مێژووی نوێ ی عێراق و کوردستاندا.

ساڵی حەفتاكان بۆ هەڵەبجە دەكرێت بە سەردەمی درەوشانەوەی شیعر و هەستی شۆرشگێڕی و هەستانەوە و ئەدەبی بەرگری و بەرهەمهێنانی ئیرادەی گەلێكی بێدەوڵەت ناوزەد بكرێت، ئەو هەستە بەرگریی و قارەمانێتیەی كە لە هەڵەبجەی حەفتاكاندا هەبوو لە كەم شوێن بەدیدەكرا، ئەوكات هێشتا بۆكورد دەریچەیەكی خێرو شەبەنگێكی ئازادیخوازانە بەدی دەكرا لە عێراق و كوردستان و گفتوگۆی شۆڕش و ناوەند و پرسی ئۆتۆنۆمی گەرم بوو.

بەڵام هەڵوەشاندنەوەی بەیاننامەی ١١ی ئازاری ١٩٧٠ و ژێر پێ خستنی داواكاریەكانی كورد و نسكۆی شۆرش و دیسان هەڵگیرساندنەوەی شۆرشی گوڵان و دەنگی یەكەمین تفەنگ و مەفرەزە سەرەتاییەكانی شۆرشی نوێ لە هەڵەبجە و قەڵادزێ، وایكرد هەڵەبجە بە تەواوی لە شارێكی ئەدەبی و شیعرییەوە بێتە شارێكی سیاسی و سیمبولیکیی بۆ خەبات و بەرگری و خۆپیشاندان.

لەو سەردەمەدا، كە لە مێژووی بزافی رزگاریخوازی كوردیدا نادیدە ناگیرێت و لاپەرەیەكە پێویستە بە هێواشی هەڵ بدرێتەوە و گۆشەنیگای نوێی لێ بەرهەم بهێنرێت و هەرگیز لە بیرەوەری ئەم نەوەیەدا کاڵ نەبێتەوە.

لەگەڵ سیاسی بوونی ئەم شارە وەك سیمبولی ناسیۆنالیزمی كورد. بەعسیش دیسان وەك شارێك هەڵیبژارد بۆ كۆتاییهاتنی جەستە گەورەكە و تۆڵەسازی لە گوتارو لە هەیبەتی كورد.

واتە بەعس سڕینەوەی شاری قەڵادزە و هەڵەبجەی بەستەوە بە سرینەوەی مۆرك و شوناسی نەتەوایەتی كورد بە بۆمبارانكردنی لە ماوەی تەنها چەند رۆژێکی ساڵی ١٩٧٤ كە بەتەواوی ئەو دوو شارەی دوچاری ماڵوێرانی كرد.

پاش بۆمبە ناپاڵمەكانی رژێم بۆ قەڵادزێ و هەڵەبجە و ئاوارەبوونی خەڵكەكەی بۆ ئێران و ئۆردوگاكانی پاوە و سەریاس و ئەنزەل، لە سنوری قەڵادزێش بۆ پیرانشەهرو سەردەشت و بانە و مەریوان، هەڵەبجە وەك مەڵبەندێكی روناكبیری و سیاسی و فەرهەنگی زیاتر پەرەی سەند و ناسێنرا و یەكێك بوو لەو شارانەی كە ناوێكی دیارو پێگەیەكی شایستەی هەبوو لە پانتایی سیاسی و فەرهەنگ و ئەدەبیاتی شۆرشگێریدا، بە شارێكی كۆمەڵایەتی و سیاسی ئەژمار ئەكرا و لە رووی میواندۆستی و خزمەتگۆییشەوە بەناوبانگ بوو، قەڵادزەش بە حوكمی جێكەوتەی ناوچەكەو كوانوی شۆرش و هاوسێی زنجیرە چیاكانی قەندیل و گواستنەوەی زانكۆی سلێمانی بۆ ئەو دەڤەرە هەمیشە بەعسی خستبووە حاڵەتی ترس و بەدگومانیەوە.

یەكەمین تراژیدیای جەرگ بڕ بۆ خەڵكی هەڵەبجە، بۆردومانی فرۆكە مەرگچێنەكانی بەعس بوو لە ٢٦ی ٤ی ١٩٧٤ كە وێرانكردنی شار و دەیان قوربانی و شەهیدی لێكەوتەوە كە بە ١٠٠ كەس مەزەندە دەكرا، بێگومان ئەو بۆردومانەی هەڵەبجەش لە پاش بۆردومانی قەڵادزە دێت كە زیاتر لە ١٦٠ شەهیدو ٢٠٠ برینداری لێكەوتەوە، كە دەرەنجامی هەڵوەشاندنەوەی رێككەوتننامەی ١١ ی ئازاری ١٩٧٠ بوو لەلایەن رژێمی بەعس كە پاش چوار ساڵ ئەو رێككەوتنە بە نسكۆی شۆرشی كوردی و ئاوارەبوونی هەزاران خێزان كۆتایی هات و رێكکەوتننامەی شومی جەزائیر مۆركرا لەلایەن شای ئێران و سەدام حسین و هەواری بۆمیدیەنەوە.

ئەوە یەكەمین بەركەوتنی تراژیدیانە بوو بۆ قەڵادزە و هەڵەبجەییەكان و خوێندكاران و خزمانی بتوێن و پشدەر و حەرەمی زانكۆی كوردی كە بەداخەوە كەمترین تیشكی ئەخرێتە سەر لەلایەن ناوەندە ئەكادیمیەكانەوە، ئیدی چیرۆكی خوێن و كولەمەرگی دەستی پێكرد و بەدرێژایی چەندین دەیە هەڵەبجەو قەڵادزێ وەكو شارانێكی پەراوێز و دژە حكومەت ناسێنران، بەمانایەكی دیكە كارەسات و بۆردومانی ٢٤ی مانگ و ٢٦ی ٤ی ١٩٧٤ دەرخەری ئەوەیە كە هەڵەبجە و قەڵادزێ وەك دوو شاری یاخی و سەركەش تەماشاكراوە و بە سەری شۆرش و رۆحی كوردایەتی وێناكراوە بۆیە هەمیشە نەیاران ویستویانە ئەو سەرە بشكێنن یان هەر لەناوی بەرن، ئەگینا لە رووی جوگرافیەوە هەڵەبجە و قەڵادزە دوورن لە یەكەوە و نزیكایەتی ئەو دوو شارەش تەنها لە رووی رۆحی و هەستی نیشتیمانپەروەریەوە بووە و ئامانجەكانی بەعسیش زۆر روون و ئاشكرا بوون.

دەکرێت ئەم مێژووە وەک شوناسی بەرگری تەماشا بکەین لە ئێستادا بۆ گوتاری ناسیۆنالیزمی کوردی و ئەجێندای نیشتیمانی و داوای قەرەبووی زیانە رۆحی و مادیەکانیش بکەینەوە.