سەرنووچە:

حوکمڕانیا پلە ناياب د بەرزەکرنا دەرفەتاندا!

7/13/2020 7:55:58 PM
1415 جار خوێندراوەتەوە
جاسم محەمەد
+ -

درێکا ژینا کەس وجڤاکاندا  گەلەک دەرفەت دھێن، وھندەک ژوان بھیچ سامانەکێ دونیایێ ناھێنە بھاکرن وھەڤبەرکرن، وسرۆشتێ ھەمی دەرفەتان ئەوە کو: بلەز دبوورن، و دووبارە نابن، ڤێجا یێ دەستان ھەڵدت وب دەستخۆڤە بینت دێ گەلەک مفاداربت وبەلکی زێدەتر ژھیڤی ومرادێن وی دێ بجھئێن، بەلێ گومان نینە یێ بەرزە بکت ئەو تاوانەکا زۆر مەزن ددەرحەقێ خۆ ویێت ئەوژێ بەرپرس دکتن، ودژۆردانیکا شکەستن وخوسارەتێ دا گڕێل دبت، لەوا ھۆزانڤانێ مەزن مەلایێ جزیری دبێژت:

   تالع کو دئێت و فورێەت موھلەت ل نک حەرامە - من عومرێ نووحی نینە وەرە ساقی ب لەز و خوەش

گەلێ ھەرێما کوردستانێ ژی - ل چەرخێ نوی دا – چەندین دەرفەتێن ئەڵماسی ژێرا ھاتن لێ مخابن ئەوێن سەرکێشی وحوکمڕانی کرین بڕاستی نموونەبوون دبەرزەکرنا ھەمی وان دەلیڤەیاندا.

و ژدەرفەتێن پڕبھایێن مەزنێت مە ۆنداکرین تەنھا ئەگەر ئەم بەحس ل دوو قویناغێت وەرچەرخان بکین بەسسن بۆ وانەوەرگرتنەکا مەزن، وھەمی خەلکێ جیھانێ دشێن ئاقلەکێ ژبێ ئاقلیا مە بوەرگرن:

قویناغا ئێکێ ل دەھکێن داویێ ژچەرخێ بووری دەمێ ھێزێن ھەڤپەیمان زێرەڤانی وپارێزەری وھەتا سەمیانی ژی کرین ل ڤێ پارچا ئەردی ئەوا ھاتیە ئاڤدان ب خوینا پیرۆزا گەلێ مە، بیاڤەکێ ھەر ئێکجار مەزن پەیدابوو بۆ زۆر جورێن مفاوەرگرتنێ ژدەرفتان، کو ھیچ ھێزەکا ڤێ دونیایێ نە دکاری دەستێن مە بگرن وبەربەستا بێخن دڕییا مەدا ژبلی مە بخۆیێت ھەش بسەر نەبن، گەلۆ: کی دا دەستێ مە گرتن ئەم گرنگیێ بدین ئاڤاکرنا کەسێ کورد وگەشەپێدانا مرۆڤی بکین؟ کی دا شێت رێگربت ل دادپەروەریا جڤاکی؟ کیژان ھێزا دەرەکی ودەولەتێن ئەقلیمی دا شێن رێگریێ ل مە بگرن ئەم ب زانستی وپێشکەفتنێ رێکا خوە گەش بکین وئایندە وپاشەرۆژا نەڤیێت نەڤیانژی ڕۆھن بکین، دساڵێن نووتاندا گەلەک جاران وەکی گەنجەکێ ھیڤی گەش مە ب دلسۆزی دگۆتە ھندەک سەرکردە وکادرێن ڕەوشەنبیرێت پارتا دەستھەڵادار ل بەھدینان براینو: بخۆدێ ئەگەر دشیانێت تورک وفارس وعەرەباندا بن نە ھێلن ئەم وەریسێ ھێزا زڤر(Hard power)بگرین ھەمی دزانن ئەگەر دەست باڤێژین ھێزا نەرم(Soft power)کەسەک نەشێت پێشبڕیێ ل کاروانێ ڤی گەلی بکتن، مینا گرنگیدانێ ب فێرخوازی وزانینێ وگەشەکرنا لایەنێت شیانێت ناڤخویی، لێ باوەرکە ھەر وەکی بلیل بۆ گای ھاتیە لێدان، جوامێرا ب مالوێرانکرنێ ڤە مژیل بوون!

ول قویناغا دووێ پشتی نیسانا ساڵا ٢٠٠٣یێ خودێ ب عەلبا مەزن دامە ڤی مللەتی، وکوردستان وەکی دەولەتەکا سەربەخۆ لێ ھات، بەلکێ ئەز دشێم بێژم شانسێ وێ - ژگەلەک لایانڤە - ژدەولەتێن دونیایێ مەزنتربوو، چونکێ قەوارەیەک بوو بەلێ بێی بارێت گران یێت دەولەتان ھەلگرت، ئەم بینە خودان داھاتیەکێ زۆر زەبەلاح بەلێ بێی ھیچ بەرپرسیەکا سیادی یا بەخشینا مالی ب کەفت سەر وەڵاتێ مە مینا دەولەتێن جیھانێ، ئانکو بێی پارەیێ کوردستانێ ل پڕچەککرنا ستراتیژی بھێتە مەزاختن وەکی کرینا مۆشەکێت بالستی وفرۆکەیێت شەرڤانیێت سەردەمیێت گرانبھا، بێی بودجەیەکا مەزن ل باڵیوزخانەیا تێبچت، بێی پارەیەک بھێتە دان بۆ(UN)ێ، وەکی خۆیا ئەڤ بەرپرسیێت مە گۆتین وگەلەکێن دیترژی ھەنە بەشەکا ھەرە مەزن ژپارە وبۆدجێن دەولەتان دخۆن، بەلێ کوردستانا ڕەنگین سەدەھا ملیارێت دۆلاران ێافی بۆ دمان.

ئەڤ ھەردوو قویناغێت پری پاکێجێن دەرفەتا بۆ مە ڕشتین مخابن ھەمی ھاتنە بنگۆرکرن، بەلێ ئەگەر مێژووا نوی بخوینین دێ بینین ب دەستڤەئینانا ھندەک دەرفەتان گەلەک کێمتر ژیێت بۆ مە ھاتین، بەشەکا زۆر ژخەلکێ ڤێ جیھانێ یێت بێ ھێز، وبێ سەروەری، وژێر دەست دەرفەتێن خۆ وەبەرئینان وژنھاڵا کەفتنێ خۆ بلندکرن بۆ کوبیتکا سەرفەرازی وسەرکەفتنێ وھەتا گەھشتنا ئاستێ  کارتێکرنێ ژی ل جیھانێ ب ئەنجامدانا چەند کریارێت دویربینی و ل پێشیا ھەمی کریاران ب رێکا گرنگیدان ب سەکتەرێ پەروەردە وفێرکرنێ وەک بەرقەرارکرنا داپەروەریێ، ھەڵبەت درێکا وانداژی ئاستەنک وبەربەست ھەبوون، دوژمنێت وانژی یێت بھێز دڤیان رێکێ لێ بگرن بەلێ نەشیان، ھندەک ژوان جھێن گەھشتینە ئارمانجا دەولەتبوونێ وھندەک ژی وەکی کوردستانێ ھەرێم بوون، ژجۆرێ ئێکێ یابان بەسە بلا بەحسێ پلنگێت ئاسیاژی نەکین، وژجورێ دووێ تایوان وھونکوک وگەلەک جھێن دیتر، وجھێ ڕاوەستانێ ھەتا ئەو ئەفریقیا گەلەک جاران دەمێ ھۆزێت وان شەر دکرن مرۆڤا گۆشتێ مرۆڤان دخوارن، بخۆدێ ئەوژی بینە مرۆڤ، وڕاوەندا ژی پشتی ٢٠سالان ژشەرێ ناڤخویێ ئەھلی وکوشتارێن دجادەیاندا سەرکێشیا وێ ب عەقل کەفت وبەرێ خودایە پێشڤەچوونێ ول سوباتا سالا بووری ٢٠١٩ێ  ھەیڤەکا دەستکرت ببھایێ ٢ملیار دولاران ھاڤێتە بۆشاییا ئەسمانی ژبۆ کارێن پەروەردەیی وفێرکرنێ، لێ ئەقلێ سەرکێشیا مە کوردان ژی ئەم ھاڤێتنە بۆشاییا پاشڤەمان وکەفتنێ

لێ بڕاستی دەرفەت ژدەستان ل جھەکێ ھەرێما کوردستانێ ھەر ئێکجار نەبوو، کو دڤێت ئەم شادەیێ بۆ خۆدێ وبۆ مللەتێن جیھانێ وبۆ مێژوویێ ژی ب دین، بەلکی بەرۆڤاژی ب ١٨٠ پلەیان دەرفەت ھۆ ب پلەیا نایاب ھاتە ب بەرھەمدان ومفا ژێ ھاتە وەرگرتن ئەوژی بوو: سەرکێشێت خۆپەرێس ھەرئێکێ خو کرنە (قارون) ودەرفەت دیتن کور وکچ ونەڤیێت خۆژی ب کنە لورد، ب گڤاشتنا ڤی مللەتی کا چەوا لەیمون دھێتە گڤاشتن وئاڤا وێ دھێتە فرکرن، ئەرێ واللە خۆ بیرێت پترۆلێ ژی ھاتنە خرڤەکرن ل ڤی لایی و ل وی لایێ دیتر.

لەوا ئەگەر زوی ڤێڕا نەگەھین وڕێکا دەستڤەئینان ووەبەرئێنانا دەرفەتێن نوی ویێت بھێن نە دەینە بەر، بێ گومان ئەم دێ ھەژی وێ چەندێ بین مێژوو مە باڤێژت زبلخانا خۆ دا، وبەربابێت داھاتی نەفرەتا ل بێ فامی وبێ وژدانیا سیاسی یا حوکمداریا نھۆ ببارینن بتاوانا بەخت ڕەشکرنا پاشەرۆژا وان ب گەندەڵی و زۆریێ و ژدەستدانا دەرفەتێن زیڕین بھا